28 Nisan Azerbaycan’ın işgal günüdür

ADR isgal

Rusya’daki Ekim devrimi Çar Rusya’sını dağıtmış, imparatorluğun periferisindeki toprakları milliyetçiliğin de yükselişi ile denetimsiz bırakmıştı. Bu durumu fırsat bilen Azerbaycan milliyetçileri 1918 senesinin 28 Mayıs günü Azerbaycan’ın özgürlüğünü ilan ettiler. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, müslüman-doğu halkların oluşturduğu ilk cumhuriyetti. Bu durumun emsal teşkil edeceği korkusunun Rusya imparatorluğunun siyasi devamı olan Lenin ülkesini tedirgin etmemesi olanaksızdı. Nitekim 28 Nisan 1920 günü, bağımsızlık ilanından tam 23 ay sonra Sovyet orduları XI Kızıl ordu ismi ile 27 Nisan günü Bakü’ye saldırmış, mevcut hükumeti devirmiştir.

23 ay yaşamış Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin ( ADC ) bağımsızlığı kısa bir süre sonra dünyanın birçok uygar ülkesi tarafından tanınmıştır. ADC ilişki kurduğu bütün devletlerle bağımsızlık ve karşılıklı güven prensiplerine dayanan milletler arası anlaşmalar imzalamıştır. Yeni kurulan ülkenin Ocak 1920′de Versay Yüksek Konseyi tarafından de-facto olarak tanınması dönemin Azerbaycan diplomatik heyetinin olağanüstü başarısıdır. Bu olay ADC’nin tam bağımsız bir devlet yapısı olarak algılanmasını, diğer ülkeler tarafından de jure tanınmasını, dünya birliğinin eşit haklara sahip üyesi olarak kabul görmesini sağlamıştır.

Yalnız bu özgürlük kısa sürmüş, Sovyet orduları ülkeyi işgal ederek kendisine bağlı Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ni tesis etmiştir. Bu gelişme Azerbaycan’ın daha 70 yıl özgürlük için beklemesine sebep olacaktı. Sovyet işgali döneminde Azerbaycan’ın bütün ekonomik ve insani kaynakları sömürülmüş, Moskova güdümlü kullanılmıştır. Azerbaycan’ın petrolünü sömüren SSCB, Azerbaycan halkına olan “teşekkürünü” zulüm ve baskı yönetimi şeklinde sunmuştur. Sadece 1920-1950 arası Stalin istibdat yönetiminin kurbanı olmuş Azerbaycan vatandaşı sayısı 350.000′e yakındır. Sadece Kazakistan’da sürgünde hayatını kaybeden Azerbaycan Türklerinin sayısı 150.000′dir. Aynı zamanda II Dünya Savaşında üçyüz elli bin Azerbaycanlı, Sovyet ordusu sıralarında hayatını kaybetmiştir.

Bütün bu olumsuzluklara karşılık Azerbaycan’daki Sovyet yönetimi ülke halkına pozitif bazı değerler de katmamış değil. Sovyetlerin dağıldığı dönemde bütün İslam dünyasındaki en yüksek okur yazarlık oranı, gelişmiş kültür düzeyi, özellikle pozitif bilimlerdeki bilim insanı sayısı Azerbaycan’da gözlenmekte idi. On dokuzuncu yüzyılın başlarına kadar beraber yaşamış Güney Azerbaycan ( İran’daki Azerbaycan nüfusu ) ile Kuzey Azerbaycan ( Sovyet işgalindeki Azerbaycan ) arasında hala ikincisinin lehine ciddi eğitim ve kültür eşitsizliği bulunmaktadır. Pek tabii bunda Sovyet eğitiminin rolü büyüktür.resulzade

Netice itibarile, Sovyet döneminde bayram gibi kutlanan 28 Nisan, şimdi Azerbaycan’da Sovyet işgali günü olarak bilinmektedir. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti bugün tarih sahnesinden silinmiştir. Yalnız serptiği özgürlük tohumları ülke insanlarının bir daha bağımsızlık kazanmalarına sebep olmuştur. Mezarı Ankara’da bulunan, ADC’nin kurucusu ve cumhurbaşkanı M. E.Resulzade’nin belirttiği “Bir kere yükselen bayrak, bir daha inmez!” şiarı tarih tarafından doğrulanmıştır.

 

Okunma sayısı:  691

Bir Cevap Yazın